Scena jest oświetlona tylko czerwonym blaskiem lampy, osłoniętej wielkim, purpurowym abażurem. Żona rzuca się na sofę, okrytą dywanem - leży na brzuchu i zatapia ręce we włosy, Panna Mania chodzi około stołu i ciągle wyjada bakalie i popija miód
ŻONA
A to wszystko przez moją matkę. Tak jej to było niby miło, że to ja wejdę w obywatelską
48
rodzinę. Weszłam... wdepnęłam. Dużo mi przyszło. Ryż, mysz i stokfisz .
PANNA MANIA
Pewnie.
Patrzy na sukniÄ™
Trza szlusbandy49 wyżej przyszyć, bo się marszczy na łopatkach.
ŻONA
nagle zainteresowana
E? A mówiłam, zrobić z laskami50, a nie obcięte. Mam paryską figurę - długie nogi, krótki stan...
Wraca do dawnej pozy
E! a potem co mi tam!... Żeby nie panna Mania, tobym zapomniała mówić.
PANNA MANIA
A, proszę pani - niech pani mówi.
ŻONA
Chciałby, żebym żyła z jego rodziną... także...
PANNA MANIA
No... ta stara nie była zła.
ŻONA
No... nie była. Ale to już taki zwyczaj, że niby zawsze na bakier synowa i ta... A potem te ewangeliczne: „A Natan zrodził Abjuda, a Abjud zrodził Farę, a Fara zrodził Manessesa51..."
PANNA MANIA Co? jak?
ŻONA
52
No... „Orlicka, co jest za Józefowiczem, tym, co jego matka z Hańskich ", i tak dalej. To
stokfisz (właśc. sztokfisz, niem. Stockfisch) - rozpłatany, wypatroszony dorsz, suszony na drewnianych rusztowaniach na powietrzu i słońcu.
szlusbandy (z niem.) - według dawnej mody taśmy gumowe wszywane do sukni dla ściągnięcia w pasie, zawiązywane z tyłu.
z laskami - nie udało się odnaleźć znaczenia tego terminu krawieckiego.
Całkowicie zniekształcony tekst i imiona występujące w księgach Genesis w Starym Testamencie oraz w I rozdz. Ewangelii św. Mateusza. Żona daje w ten sposób wyraz oburzeniu i niechęci wynikającej stąd, że teściowa stale podkreśla swą przynależność do rodziny „obywatelskiej", legitymującej się starym drzewem genealogicznym.
Żona, być może, kojarzy to nazwisko z Eweliną z Rzewuskich Hańską, która przez długie lata prowadziła korespondencję miłosną z Balzakiem, a następnie (po śmierci męża) poślubiła go. Wpływ Hańskiej na życie i twórczość Balzaka był w literaturze przedmiotem licznych studiów i polemik.